نقش دانشجویان در تحولات سیاسی اجتماعی از دیدگاه امام خمینی(ره)

امام خمینی(ره) از سال ۱۳۴۰ به بعد که به صورت گسترده وارد مبارزه علیه حاکمیت طاغوت گردید، همواره دانشجویان را به عنوان یک قشر مؤثر در نظر داشته است و علی رغم وضعیت فرهنگی، اجتماعی و فکری آن دوران که فاصله زیادی بین حوزه و دانشگاه و مردم وجود داشت و دانشگاه پدیده تقریباً ناشناخته ای بود و رسانه های گروهی به دلیل عدم پیشرفت و گستردگی و توسعه نتوانسته بودند مردم را با دانشگاه آشنا کنند، ایشان با دانشجو سخن گفته و آن ها را دعوت به دخالت در روند تحول نموده است و اتفاقاً نقش اساسی در تحول را به دانشجویان واگذر می کنند.
در آن زمان حوزه از نظر دانشگاه متهم به تحجّر و دانشگاه از طرف حوزه متهم به بی دینی بود امّا امام در چنین شرایطی از قشر دانشجو غافل نبود و به خوبی از نیرو و توان این قشر در ایجاد تحول، آگاهی داشت. ایشان در سال ۱۳۴۳ فرمودند: «بر اساتید دانشگاه است که جوانان را از آن چه زیر پرده است مطلع کنند.»
در سال ۱۳۴۶ نیز فرمودند: «بر شما جوانان روشنفکر است که از پا ننشینید تا خواب رفته ها را از این خواب مرگبار برانگیزانید و با فاش کردن خیانت ها و جنایت های استعمارگران و پیروان بی فرهنگ آن ها، غفلت زده ها را آگاه نمایید» امام خمینی هم چنین از ایجاد اختلاف بین حوزه و دانشگاه توسط دشمن کاملاً آگاه بود و لذا به دانشجویان گوشزد می کردند که متوجه این توطئه باشند و همین تذکرات امام بود که باعث شد در سال ۵۷؛ روحانی و دانشجو در کنار هم در پیروزی انقلاب اسلامی نقش بسیار مؤثری ایفا نمودند و از این رو حضرت امام خود را در شکستن توطئه های دشمن در ایجاد اختلاف بین دو قشر دانشجو و روحانی موفق دید و فرمود: «حال فهمیدید که اگر چنان چه آخوند و دانشگاهی و دیگر قشرها با هم باشند، یک هم چو کاری بزرگی می کنند.»


 
● دانشجو و سیاست

نقش سیاسی دانشجو در کلام امام به دو بخش قبل و بعد از انقلاب تقسیم می شود. امام خمینی(ره) در قبل از انقلاب اسلامی نقش دانشجویان را در تحولات سیاسی، اساسی ترین نقش ها می داند. مبارزه علیه نظام حاکم و تلاش برای پیشبرد نهضت و تحول و کمک به مردم در ایجاد تحول، از جمله نقش هایی است که امام برای دانشجویان قائل بود. ایشان هم چنین نقش سیاسی دانشجو را در مصادیقی هم چون افشای نقشه های استعمار و دشمنان که در خارج از کشور از رژیم سلطه حمایت می کردند و با ایجاد تحوّل، ضدیت و مخالفت می کردند، مهم می دانستند و می فرمودند: «دانشجویان با استبداد مخالفند، با حکومت های دست نشانده و استعماری مخالفند، با قلدری و غارت اموال عمومی مخالفند، با حرام خواری و دروغ پردازی مخالفند». ایشان هم چنین در مخالفت با طرح کاپیتولاسیون، خطاب به دانشجویان فرمودند: «بر جوانان دانشگاهی است که با طراوت با این طرح مفتضح مخالفت کنند، با آرامش و با شعارهای حساس، مخالفت دانشگاه را به ملت های دنیا برسانند».
حضرت امام پس از انقلاب اسلامی همواره از دانشجویان می خواست در صحنه های سیاسی از جمله انتخابات و دیگر فعالیت های سیاسی به عنوان یک قشر تأثیر گذار حضور فعال داشته باشند. ایشان در سخنانی از این که دانشجویان از سیاست کناره بگیرند، اظهار ناراحتی نموده و فرمودند: «در دانشگاه بعضی از اشخاص رفته اند و گفته اند که دخالت در انتخابات، دخالت در سیاست است و این حق مجتهدین است. تا حالا می گفتند که مجتهدین در سیاست نباید دخالت کنند، این منافی با حق مجتهدین است، آن جا شکست خورده اند، حالا عکسش را دارند می گویند، این هم روی همین زمینه است. این که می گویند انتخابات از امور سیاسی است و امور سیاست هم حق مجتهدین است هر دویش غلط است. انتخابات سرنوشت یک ملت را تعیین می کند، انتخابات به فرض این که سیاسی باشد و هست، سرنوشت همه ملت را تعیین می کند یک دانشجوی جوان هم باید در سرنوشت خودش دخالت کند».
امام پس از پیروزی انقلاب، دانشجویان را مسؤل نگهبانی از انقلاب اسلامی می دانستند و همواره به دانشجویان سفارش می کردند برای این که بتوانند در قلب نهضت قرار داشته باشند و عامل حرکت نهضت باشند، نباید خود را از عموم مردم جدا کنند، زیرا در آن صورت مردم به دانشجویان اعتماد نمی کنند. به عبارت دیگر امام پس از پیروزی انقلاب اسلامی علاوه بر نقش سیاسی، بر نقش فرهنگی و اجتماعی دانشجویان نیز تأکید داشتند، زیرا ایشان تحول به معنای عام را فقط تحول سیاسی نمی دانستند بلکه معتقد بودند تحول سیاسی مقدمه ای برای تحول فرهنگی و جایگزینی ارزش های الهی، به جای ارزش های طاغوتی است. از این رو نقش دانشجویان را در تغییر ارزش های حاکم در گذشته و تبدیل آن ها به آرمان ها و اعتقادات الهی بسیار اساسی می دانستند و می فرمودند: «اکنون ای جوانان عزیز و ای دانشجویان امروز و فرداهای امت و اسلام؛ استقلال و آزادی به شما عزیزان سپرده شده و مسئولیت بزرگی به عهده همه گذاشته شده است. همه ملت و خصوصاً دانشجویان مسلمان که رهبران آینده هستند مسئول نگهبانی از این امانت بزرگ الهی می باشند».

● دانشگاه و دانشجو

امام چه قبل و چه بعد از انقلاب اسلامی برای دانشگاه اهمیت ویژه ای قایل بودند و اعتقاد داشتند: «ترقی مملکت به دانشگاه است». ایشان معتقد بودند رژیم پهلوی باعث شده بود دانشگاه ها پیشرفت نکنند، لذا می فرمودند: «این ها دانشگاه ها را با هر قدرتی که داشتند عقب نگه می داشتند، نمی گذاشتند که اساتید ما، درست بچه های ما را تعلیم کنند این هم برای این بود که می دیدند اگر چنان چه دانشگاه بطور صحیح عمل کند، مستقل باشد، بعد که این جوان ها که از دانشگاه بیرون بیایند ضد استعمار بیرون می آیند».
چنان چه ملاحظه می شود در اندیشه ی امام، دانشگاه نقشی اساسی را در دادن فکر سیاسی ـ اجتماعی به دانشجو دارا می باشد، از این رو می فرمودند: «نقش دانشگاه ها در هر کشوری ساختن انسان است. ممکن است از دانشگاه انسان خارج بشود که یک کشور را نجات بدهد و ممکن است که یک انسان درست بشود که کشور را به هلاکت بکشاند».
از نظر حضرت امام، اساتید دانشگاه ضمن انجام وظایف استادی می توانند در تربیت دانشجویان نقش مؤثری ایفا نمایند. ایشان می فرمایند: «ما اساتید دانشگاهی را می خواهیم که آن اساتید بتوانند مغزهای جوان های ما را مستقل بار بیاورند.» ایشان هم چنین خطاب به اساتید دانشگاه ها می فرمایند: «اساتید دانشگاه اگر واقعاً علاقه مندند که این کشور دوباره برنگردد به اوضاع سابق، باید مواظب باشند. دانشگاهی ها، اساتید مواظب خودشان باشند، در تربیت مواظب بچه ها و جوان ها باشند در کارهایی که می کنند».

● دانشجو و اقشار دیگر

از دید امام خمینی دانشجو یک قشر آگاهی است که می تواند در اجتماع نقش مؤثری ایفا نماید، اما ایشان معتقد است دانشجو برای این که بتواند نقش خود را کامل نماید باید در کنار سایر اقشار اجتماعی از جمله روحانیون، بازاریان، نظامیان و عامه مردم باشد. از مجموع ۱۲۵ پیامی که حضرت امام درباره نقش اجتماعی و سیاسی دانشجویان بیان داشته اند در ۱۱۰ پیام(۸۳ ۰/۰) به همراهی و همیاری دانشجو با روحانیون(حوزویان) تأکید کرده اند، در ۵ پیام(۵/۳ ۰/۰) به همراهی دانشجویان با بازاریان اشاره کرده اند، در ۹ پیام(۵/۶ ۰/۰) دانشجویان را به همراهی عامه مردم دعوت کرده و در یک پیام از آنان خواسته با نظامیان همراهی کنند. مرور بر اندیشه های حضرت امام(ره) نشان می دهد که امام در میان اقشار مختلف اجتماعی برای دانشجویان جایگاه ممتازی قائل است و همواره تأکید دارد که با قشر ممتاز دیگر یعنی حوزویان در ارتباط باشند تا بتوانند در تحولات، نقش محوری ایفا نمایند. امام معتقد بود توطئه ای در کار بوده و هست تا روحانی و دانشجو را به جان هم بیاندازند و با استفاد از اختلاف آنان به کشور آسیب برسانند. ایشان معتقد بودند که دشمنان در این نقشه تا حدودی موفق شده بودند. ایشان در این رابطه می فرمایند: «یک جایی نقشه شان گرفت و آن جدا کردن روحانیت از دانشگاه ها بود. یک روحانی حق نداشت، پیش خودمان از یک دانشگاهی صحبتی بکند. دانشگاهی هم آخوند را به نظرش می آمد که یک موجود مضری است که انگلیسی ها آوردند گذاشتند این جا.»
از این رو امام به دانشجویان توصیه می کرد در کنار سایر اقشار اجتماعی و به ویژه روحانیون قرار گیرند زیرا ائتلاف این دو قشر را ائتلاف هه ملت می دانستند.
با مرور اندیشه های حضرت امام می توان گفت که امام به دانشجویان به عنوان یک قشر بسیار مهم نظر داشتند و معتقد بودند که اگر دانشجویان بتوانند در دانشگاه علم و ایمان را با یکدیگر همراه سازند می توانند به عنوان یک قشر تحصیل کرده محور «روشنگری» اجتماعی را بدست گیرند. به عبارت دیگر دانشجو از نظر امام عامل «روشنگری اجتماعی» است و زمانی می تواند موفق باشد که بتواند آگاهی خود را در مسیر ارزش های الهی بکار گیرد و خود را از اقشار دیگر و به ویژه روحانیون جدا نسازد. می توان گفت بخش مهمی از اظهارات امام درباره ی دانشجویان به دانشجویان کشورهای تحت سلطه استعمار برمی گردد و ایشان یکی از مهم ترین روشنگری های دانشجویان را آگاه ساختن مردم از نقشه های استعماری می دانند و معتقدند دانشجویان عموماً ضد استعمار هستند.

منبع: فصلنامه دانشگاه‏اسلامی شماره ۱۵- مرکز اسناد انقلاب اسلامی

/ 0 نظر / 19 بازدید